Κούραση, μειωμένη libido, λιγότερη ενέργεια, αλλαγές στη διάθεση ή δυσκολία στη διατήρηση της μυϊκής μάζας. Είναι συμπτώματα που πολλοί άνδρες μετά τα 40 ή τα 50 αποδίδουν σχεδόν αυτόματα στην ηλικία. Όμως η τεστοστερόνη έχει γίνει τα τελευταία χρόνια ένα από τα πιο πολυσυζητημένα θέματα της ανδρικής υγείας, με εξετάσεις, συμπληρώματα και θεραπείες να διαφημίζονται συχνά ως λύση για «περισσότερη ενέργεια» και «νεανικότητα». Η επιστήμη, όμως, είναι πιο συγκεκριμένη: χαμηλή τεστοστερόνη δεν σημαίνει απλώς ότι μεγαλώνεις και μια χαμηλή τιμή σε μία εξέταση δεν αρκεί από μόνη της για διάγνωση.
Η τεστοστερόνη είναι βασική ανδρική ορμόνη που παράγεται κυρίως στους όρχεις και συμμετέχει στη libido, στην παραγωγή σπέρματος, στη διατήρηση της μυϊκής και οστικής μάζας, καθώς και σε πολλές άλλες λειτουργίες του οργανισμού.
Τα επίπεδά της μεταβάλλονται φυσιολογικά κατά τη διάρκεια της ημέρας και είναι συνήθως υψηλότερα το πρωί. Επίσης, μπορεί να επηρεαστούν προσωρινά από σοβαρή ασθένεια, ανεπαρκή διατροφή, υπερβολική άσκηση και ορισμένα φάρμακα. Γι’ αυτό μια τυχαία μέτρηση δεν μπορεί να δώσει ολόκληρη την εικόνα.
Η διάγνωση του υπογοναδισμού δεν βασίζεται μόνο σε έναν αριθμό. Σύμφωνα με την Endocrine Society, χρειάζεται να συνυπάρχουν συμπτώματα ή σημεία που είναι συμβατά με ανεπάρκεια τεστοστερόνης και επανειλημμένα χαμηλές τιμές στις εξετάσεις αίματος. Η μέτρηση πρέπει να γίνεται συνήθως νωρίς το πρωί και να επιβεβαιώνεται με δεύτερη εξέταση.
Η American Urological Association χρησιμοποιεί ως λογικό διαγνωστικό όριο ολικής τεστοστερόνης τα 300 ng/dL, αλλά και πάλι强调ίζει ότι η διάγνωση απαιτεί δύο πρωινές μετρήσεις σε διαφορετικές ημέρες σε συνδυασμό με συμπτώματα ή σημεία.
Με άλλα λόγια, μια χαμηλή τιμή στο χαρτί δεν σημαίνει αυτόματα ότι ένας άνδρας έχει «χαμηλή τεστοστερόνη» ως πάθηση.
Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη παγίδα. Η κόπωση, η μειωμένη διάθεση, η δυσκολία συγκέντρωσης, η αύξηση του σωματικού λίπους ή ακόμη και η μειωμένη libido μπορεί να σχετίζονται με δεκάδες διαφορετικούς παράγοντες.
Ο ύπνος, το αυξημένο βάρος, το χρόνιο στρες, η κατάθλιψη, ορισμένα φάρμακα και άλλα προβλήματα υγείας μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια συμπτώματα. Μάλιστα, η Endocrine Society επισημαίνει ότι η χαμηλή ενέργεια, η libido και οι αλλαγές στη διάθεση είναι συχνές στους άνδρες καθώς μεγαλώνουν και δεν αποτελούν από μόνες τους απόδειξη ορμονικής ανεπάρκειας.
Γι’ αυτό η σωστή προσέγγιση δεν είναι «έχω αυτά τα συμπτώματα, άρα χρειάζομαι τεστοστερόνη», αλλά «γιατί έχω αυτά τα συμπτώματα;».
Η τεστοστερόνη μπορεί να μειώνεται σταδιακά με την ηλικία. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε άνδρας χρειάζεται θεραπεία επειδή πέρασε τα 40 ή τα 50.
Μάλιστα, σε πρόσφατη ανακοίνωσή της, η Endocrine Society τόνισε ότι όροι όπως «age-related» ή «late-onset hypogonadism» μπορούν να θολώσουν τη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στη φυσιολογική γήρανση και σε μια πραγματική, θεραπεύσιμη ορμονική διαταραχή. Η ίδια εταιρεία δεν υποστηρίζει γενικό έλεγχο όλων των ασυμπτωματικών ανδρών για χαμηλή τεστοστερόνη.
Η θεραπεία υποκατάστασης τεστοστερόνης μπορεί να είναι χρήσιμη σε άνδρες με πραγματικά διαγνωσμένο υπογοναδισμό. Δεν αποτελεί όμως γενικό «anti-aging» εργαλείο ούτε έχει εγκριθεί για τη βελτίωση της εμφάνισης, της αθλητικής απόδοσης ή της δύναμης σε άνδρες χωρίς συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη.
Υπάρχουν επίσης σημαντικές παράμετροι που πρέπει να συζητηθούν με τον γιατρό πριν από τη θεραπεία. Η τεστοστερόνη μπορεί να μειώσει την παραγωγή σπέρματος και επομένως έχει ιδιαίτερη σημασία για άνδρες που θέλουν να αποκτήσουν παιδιά. Απαιτείται επίσης ιατρική παρακολούθηση κατά τη διάρκεια της θεραπείας.
Η ηλικία από μόνη της δεν είναι διάγνωση. Αν ένας άνδρας παρατηρεί επίμονη πτώση της libido, προβλήματα στύσης, σημαντική κόπωση, απώλεια μυϊκής μάζας ή άλλες αλλαγές που δεν εξηγούνται, αξίζει να μιλήσει με γιατρό και να διερευνηθεί η αιτία.
Η τεστοστερόνη μπορεί πράγματι να αποτελεί μέρος της απάντησης. Αλλά για να το γνωρίζουμε, χρειάζεται σωστή εξέταση, σωστό timing, επανάληψη της μέτρησης και κυρίως αξιολόγηση ολόκληρης της εικόνας.
Η χαμηλή τεστοστερόνη είναι πραγματική ιατρική κατάσταση, αλλά δεν είναι συνώνυμη με τη γήρανση. Ούτε κάθε άνδρας που αισθάνεται κουρασμένος χρειάζεται ορμονική θεραπεία. Η σωστή διάγνωση μπορεί να αποκαλύψει αν υπάρχει πράγματι ορμονική ανεπάρκεια ή αν η αιτία βρίσκεται κάπου αλλού και αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια επιστημονικά τεκμηριωμένη θεραπεία και ένα απλό «testosterone boost».
Πηγές
Endocrine Society – Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism
American Urological Association – Testosterone Deficiency Guideline
