Ξεχνάς γιατί μπήκες σε ένα δωμάτιο. Ψάχνεις μια λέξη που μέχρι χθες σου ερχόταν αμέσως. Ανοίγεις το κινητό για να κάνεις κάτι συγκεκριμένο και, λίγα δευτερόλεπτα αργότερα, έχεις ξεχάσει τι ήθελες. Ή διαβάζεις ένα email και συνειδητοποιείς ότι χρειάστηκε διπλάσια προσπάθεια για να συγκεντρωθείς. Αν βρίσκεσαι στην περιεμμηνόπαυση ή την εμμηνόπαυση, πιθανότατα έχεις ακούσει τον όρο «brain fog». Και όχι, δεν είναι απλώς ιδέα σου.
Η δυσκολία στη συγκέντρωση, η λησμοσύνη και η αίσθηση «θολούρας» είναι συχνές κατά τη μετάβαση προς την εμμηνόπαυση. Σύμφωνα με τη Menopause Society, περίπου 40% έως 60% των γυναικών στη μέση ηλικία αναφέρουν κάποια γνωστικά συμπτώματα, ενώ οι αντικειμενικές αλλαγές στη γνωστική λειτουργία είναι συνήθως ήπιες.
Το brain fog δεν αποτελεί επίσημη διάγνωση. Είναι ένας όρος που χρησιμοποιούν οι γυναίκες για να περιγράψουν μια σειρά από γνωστικές δυσκολίες, όπως προβλήματα στη μνήμη, στη συγκέντρωση, στην εύρεση λέξεων, στην προσοχή και στην πνευματική διαύγεια.
Το σημαντικό είναι ότι δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο εγκέφαλος «γερνάει απότομα».
Η περιεμμηνόπαυση είναι μια περίοδος σημαντικών ορμονικών μεταβολών και η πτώση και διακύμανση των οιστρογόνων φαίνεται να επηρεάζει λειτουργίες του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη και την προσοχή. Παράλληλα, ο ύπνος, οι εξάψεις, οι νυχτερινές εφιδρώσεις, το στρες και οι αλλαγές στη διάθεση μπορούν να επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο τη συγκέντρωση.
Ο εγκέφαλος διαθέτει υποδοχείς οιστρογόνων και οι ορμονικές μεταβολές της περιεμμηνόπαυσης δεν επηρεάζουν μόνο το αναπαραγωγικό σύστημα.
Η έρευνα δείχνει ότι κατά τη μετάβαση προς την εμμηνόπαυση μπορεί να παρατηρούνται αλλαγές σε ορισμένες γνωστικές λειτουργίες, ιδιαίτερα στη λεκτική μνήμη. Μια πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση επιβεβαιώνει ότι οι γνωστικές δυσκολίες αναφέρονται συχνά στην περιεμμηνόπαυση και μπορούν να επηρεάσουν την καθημερινότητα, την εργασία και τις σχέσεις.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε ξεχασμένη λέξη ή κάθε στιγμή αφηρημάδας οφείλεται αποκλειστικά στις ορμόνες.
Εδώ βρίσκεται ένα κομμάτι που συχνά υποτιμάμε.
Οι εξάψεις και οι νυχτερινές εφιδρώσεις μπορούν να διαταράξουν τον ύπνο, ενώ η αϋπνία ή οι συχνές αφυπνίσεις μπορούν την επόμενη ημέρα να επηρεάσουν τη συγκέντρωση, τη μνήμη και την πνευματική απόδοση.
Με άλλα λόγια, μπορεί να δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: οι ορμονικές αλλαγές προκαλούν συμπτώματα, τα συμπτώματα επηρεάζουν τον ύπνο και ο κακός ύπνος κάνει το brain fog ακόμη πιο έντονο. Η Menopause Society αναφέρει ότι η γνωστική λειτουργία στη μέση ηλικία επηρεάζεται μεταξύ άλλων από το στάδιο της εμμηνόπαυσης, τις διαταραχές ύπνου και τις αλλαγές στη διάθεση.
Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη ανησυχία.
Το brain fog μπορεί να τρομάξει μια γυναίκα που μέχρι πρόσφατα αισθανόταν ότι λειτουργούσε πνευματικά στο 100%. Όμως οι ήπιες γνωστικές αλλαγές που εμφανίζονται γύρω από την εμμηνόπαυση δεν σημαίνουν ότι έχει ξεκινήσει άνοια.
Η Menopause Society επισημαίνει ότι οι δυσκολίες στη μνήμη και τη συγκέντρωση είναι συχνές στην περιεμμηνόπαυση και συνήθως είναι ήπιες. Η άνοια στη μέση ηλικία είναι πολύ λιγότερο συχνή.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοούμε μια σημαντική ή απότομη αλλαγή στη γνωστική λειτουργία. Όταν τα συμπτώματα είναι έντονα, επιδεινώνονται ή επηρεάζουν ουσιαστικά την καθημερινότητα, χρειάζεται συζήτηση με γιατρό.
Εδώ χρειάζεται προσοχή.
Η ορμονική θεραπεία δεν συνιστάται απλώς για τη βελτίωση της μνήμης σε γυναίκες που περνούν φυσιολογικά την εμμηνόπαυση. Ωστόσο, όταν χρησιμοποιείται για τις κατάλληλες ενδείξεις, όπως οι έντονες εξάψεις και οι νυχτερινές εφιδρώσεις, η βελτίωση αυτών των συμπτωμάτων και του ύπνου μπορεί να βοηθήσει έμμεσα και την καθημερινή γνωστική λειτουργία.
Η απόφαση για ορμονική θεραπεία είναι εξατομικευμένη και εξαρτάται από την ηλικία, το ιστορικό υγείας, τα συμπτώματα και τους πιθανούς κινδύνους και οφέλη.
Δεν υπάρχει ένα «μαγικό» συμπλήρωμα που να εξαφανίζει το brain fog. Υπάρχουν όμως συνήθειες που υποστηρίζουν συνολικά την υγεία του εγκεφάλου.
Ο επαρκής ύπνος, η συστηματική σωματική δραστηριότητα, η ισορροπημένη διατροφή, η διατήρηση κοινωνικών επαφών και η αντιμετώπιση παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου, όπως η υπέρταση, ο διαβήτης και η υψηλή χοληστερόλη, αποτελούν σημαντικά κομμάτια της υγιούς γήρανσης του εγκεφάλου. Η Menopause Society προτείνει επίσης ένα πρότυπο διατροφής όπως η μεσογειακή διατροφή και την αποφυγή του καπνίσματος.
Και υπάρχει κάτι ακόμη απλό: μην προσπαθείς να θυμάσαι τα πάντα. Σημειώσεις, ημερολόγια, υπενθυμίσεις και οργάνωση της ημέρας δεν είναι «αποτυχία μνήμης». Είναι έξυπνοι τρόποι να μειώνεις το γνωστικό φορτίο.
Το περιστασιακό brain fog είναι συχνό. Αν όμως η αλλαγή στη μνήμη ή στη συγκέντρωση είναι έντονη, επίμονη ή επηρεάζει την εργασία και την καθημερινή λειτουργικότητα, αξίζει να αξιολογηθεί.
Υπάρχουν πολλές πιθανές αιτίες γνωστικών συμπτωμάτων, όπως προβλήματα ύπνου, άγχος ή κατάθλιψη, φάρμακα, διαταραχές του θυρεοειδούς, αναιμία και άλλες παθήσεις. Δεν πρέπει επομένως κάθε αλλαγή στη μνήμη να αποδίδεται αυτόματα στην εμμηνόπαυση.
Το brain fog στην εμμηνόπαυση είναι πραγματικό και συχνό, αλλά δεν σημαίνει ότι ο εγκέφαλός σου «χαλάει» ή ότι η άνοια είναι προ των πυλών.
Η μετάβαση στην εμμηνόπαυση είναι μια περίοδος σημαντικών ορμονικών αλλαγών που μπορούν να επηρεάσουν τη μνήμη, την προσοχή και τη συγκέντρωση. Ο ύπνος, οι εξάψεις, το στρες και η διάθεση μπορούν να παίξουν εξίσου σημαντικό ρόλο.
Το σημαντικό είναι να μην πανικοβληθείς αλλά ούτε και να αποδίδεις κάθε σύμπτωμα στις ορμόνες. Όταν κάτι αλλάζει αισθητά, αξίζει να διερευνηθεί.
Πηγές
The Menopause Society – Perimenopause & Brain Fog
