Μόλις συνήλθες από ένα κρυολόγημα και λίγες εβδομάδες αργότερα έχεις ξανά πονόλαιμο, μπούκωμα ή βήχα; Ίσως έχεις αρχίσει να σκέφτεσαι ότι «έχω αδύναμο ανοσοποιητικό». Δεν είναι όμως πάντα τόσο απλό. Το πόσο συχνά αρρωσταίνουμε επηρεάζεται από το πόσο εκτιθέμεθα σε ιούς, τον ύπνο μας, το στρες, τις καθημερινές συνήθειες, το κάπνισμα, τη διατροφή, αλλά και από ορισμένες παθήσεις ή φάρμακα.
Και υπάρχει ακόμη κάτι σημαντικό: μερικές φορές δεν είσαι συνέχεια άρρωστος — απλώς δεν έχει προλάβει ο οργανισμός να αναρρώσει πλήρως από την προηγούμενη λοίμωξη. Ορισμένες λοιμώξεις μπορούν να αφήσουν συμπτώματα όπως κόπωση, δυσκολία συγκέντρωσης ή μυϊκούς πόνους για εβδομάδες ή και περισσότερο.
Αν δουλεύεις σε γραφείο, σχολείο, νοσοκομείο, κατάστημα ή γενικά σε χώρο όπου βρίσκονται καθημερινά πολλοί άνθρωποι, είναι λογικό να εκτίθεσαι συχνότερα σε αναπνευστικούς ιούς.
Το κοινό κρυολόγημα μπορεί να προκληθεί από περισσότερους από 200 διαφορετικούς αναπνευστικούς ιούς, με τους ρινοϊούς να αποτελούν μία από τις συχνότερες αιτίες.
Άρα το «κολλάω συνέχεια» δεν σημαίνει αυτομάτως ότι το ανοσοποιητικό σου δεν λειτουργεί σωστά. Μπορεί απλώς να έχεις περισσότερες ευκαιρίες έκθεσης.
Ο ύπνος δεν είναι απλώς χρόνος ξεκούρασης. Συνδέεται και με τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού.
Το CDC αναφέρει ότι επαρκής ύπνος, ισορροπημένη διατροφή και σωματική δραστηριότητα αποτελούν συνήθειες που υποστηρίζουν την ανοσολογική υγεία.
Αν κοιμάσαι συστηματικά λίγο, έχεις ασταθές πρόγραμμα ή ξυπνάς συνεχώς μέσα στη νύχτα, αξίζει να μην αντιμετωπίζεις την κούραση ως κάτι άσχετο με το ότι αρρωσταίνεις συχνά.
Μια περίοδος έντονου στρες μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο, τη διατροφή, τη σωματική δραστηριότητα και συνολικά τον τρόπο με τον οποίο φροντίζεις τον εαυτό σου.
Το πρόβλημα είναι ότι συχνά δημιουργείται ένας κύκλος: περισσότερο στρες, λιγότερος ύπνος, χειρότερες συνήθειες και περισσότερη εξάντληση.
Αν κάθε φορά που αρρωσταίνεις χρειάζεσαι πολύ χρόνο για να επιστρέψεις στα φυσιολογικά σου επίπεδα ενέργειας, αξίζει να κοιτάξεις ολόκληρη την εικόνα και όχι μόνο το ανοσοποιητικό.
Το ανοσοποιητικό χρειάζεται ενέργεια και θρεπτικά συστατικά για να λειτουργεί φυσιολογικά.
Μια πολύ περιοριστική διατροφή ή μια κατάσταση υποσιτισμού μπορεί να επηρεάσει την άμυνα του οργανισμού. Από την άλλη πλευρά, αυτό δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να αγοράσεις μια σειρά από «immune booster» συμπληρώματα.
Μια ισορροπημένη διατροφή που περιλαμβάνει επαρκή πρωτεΐνη, φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης και άλλες θρεπτικές τροφές είναι πολύ πιο σημαντική από ένα μεμονωμένο συμπλήρωμα.
Το κάπνισμα επηρεάζει το αναπνευστικό σύστημα και μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αναπνευστικών προβλημάτων.
Αν λοιπόν έχεις συχνά βήχα, λοιμώξεις του αναπνευστικού ή ερεθισμένο λαιμό και ταυτόχρονα καπνίζεις, το κάπνισμα είναι ένας παράγοντας που δεν πρέπει να αγνοηθεί.
Το NHS, μεταξύ άλλων, συστήνει τη διακοπή του καπνίσματος σε ανθρώπους που εμφανίζουν επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του αναπνευστικού.
Αυτό είναι ένα από τα πιο συχνά λάθη που κάνουμε.
Έχεις ακόμα κόπωση και έναν ελαφρύ βήχα, επιστρέφεις κανονικά στη δουλειά, πιέζεσαι, κοιμάσαι λίγο και μετά από μερικές ημέρες αισθάνεσαι ξανά άρρωστος.
Ορισμένες λοιμώξεις μπορούν να αφήσουν συμπτώματα για αρκετό διάστημα μετά την αρχική φάση της νόσου. Το CDC αναφέρει ότι μετά από διάφορες λοιμώξεις μπορεί να παραμείνουν συμπτώματα όπως κόπωση, προβλήματα ύπνου ή δυσκολία συγκέντρωσης για εβδομάδες ή και περισσότερο.
Άρα το «αρρωσταίνω ξανά» δεν σημαίνει πάντα «κόλλησα κάτι καινούργιο».
Εδώ χρειάζεται περισσότερη προσοχή.
Επαναλαμβανόμενες ή ασυνήθιστα σοβαρές λοιμώξεις μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να σχετίζονται με προβλήματα του ανοσοποιητικού ή άλλες υποκείμενες καταστάσεις.
Οι πρωτοπαθείς ανοσοανεπάρκειες είναι σπάνιες, αλλά χαρακτηριστικά που μπορεί να οδηγήσουν έναν γιατρό να τις εξετάσει είναι οι συχνές ή επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις, οι λοιμώξεις που διαρκούν περισσότερο από το αναμενόμενο, είναι δύσκολο να αντιμετωπιστούν ή χρειάζονται νοσηλεία.
Δεν σημαίνει ότι όποιος παθαίνει αρκετά κρυολογήματα έχει ανοσοανεπάρκεια. Σημασία έχει το είδος, η συχνότητα, η διάρκεια και η σοβαρότητα των λοιμώξεων.
Αν αρρωσταίνεις συχνά αλλά κάθε φορά πρόκειται για ένα ήπιο κρυολόγημα που περνάει φυσιολογικά, αυτό από μόνο του δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει πρόβλημα.
Χρειάζεται όμως να μιλήσεις με γιατρό αν οι λοιμώξεις είναι ασυνήθιστα συχνές ή σοβαρές, διαρκούν περισσότερο από το αναμενόμενο, δεν ανταποκρίνονται στη θεραπεία ή επανέρχονται ξανά και ξανά. Επίσης, ιδιαίτερη σημασία έχουν λοιμώξεις όπως επαναλαμβανόμενες πνευμονίες, σοβαρές ιγμορίτιδες ή λοιμώξεις που απαιτούν νοσηλεία.
Ο γιατρός μπορεί να ξεκινήσει από το ιστορικό και την κλινική εξέταση και, ανάλογα με την εικόνα, να ζητήσει αιματολογικό έλεγχο ή άλλες εξετάσεις. Η διερεύνηση πρέπει να γίνεται με βάση το ιστορικό και όχι με ένα τυχαίο «τεστ ανοσοποιητικού».
Δεν υπάρχει ένα μαγικό τρόφιμο ή ένα συμπλήρωμα που να κάνει το ανοσοποιητικό «άτρωτο».
Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι μια σταθερή βάση: αρκετός ύπνος, ισορροπημένη διατροφή, τακτική σωματική δραστηριότητα, αποφυγή καπνίσματος και σωστή υγιεινή. Παράλληλα, τα συνιστώμενα εμβόλια προσφέρουν στοχευμένη προστασία απέναντι σε συγκεκριμένες λοιμώξεις.
Και κάτι ακόμη: αν κάποιος έχει αυξημένο κίνδυνο σοβαρής αναπνευστικής νόσου λόγω ηλικίας ή συγκεκριμένης πάθησης, οι συστάσεις πρόληψης μπορεί να είναι διαφορετικές και χρειάζεται εξατομικευμένη συμβουλή από επαγγελματία υγείας.
Το να αρρωσταίνεις συχνά δεν σημαίνει αυτόματα ότι έχεις «πεσμένο ανοσοποιητικό».
Μπορεί να εκτίθεσαι περισσότερο σε ιούς, να κοιμάσαι λίγο, να βρίσκεσαι σε περίοδο έντονου στρες, να καπνίζεις ή απλώς να μην έχεις αναρρώσει πλήρως από την προηγούμενη λοίμωξη.
Αν όμως οι λοιμώξεις είναι ασυνήθιστα συχνές, παρατεταμένες ή σοβαρές, τότε αξίζει να διερευνηθεί η αιτία.
Το ανοσοποιητικό δεν χρειάζεται απαραίτητα “boost”. Χρειάζεται να καταλάβουμε τι μπορεί να το επιβαρύνει.
CDC – Support Your Immune Health
CDC – About Primary Immunodeficiency
CDC – About Chronic Symptoms Following Infections
NHS – Respiratory tract infections
