Η ατμοσφαιρική ρύπανση, ο συνεχής θόρυβος και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής αποτελούν σημαντικούς αλλά συχνά υποτιμημένους παράγοντες κινδύνου για τα καρδιαγγειακά νοσήματα, σύμφωνα με κοινή ανακοίνωση κορυφαίων διεθνών καρδιολογικών οργανισμών. Όπως επισημαίνεται σε άρθρο που δημοσιεύθηκε στο The Conversation από τους ερευνητές Arce Domingo Relloso και Pablo Juan-Salvadores, η προστασία του περιβάλλοντος πρέπει πλέον να θεωρείται βασικό εργαλείο πρόληψης για την υγεία της καρδιάς.

Η ανακοίνωση προέρχεται από μια πρωτοφανή συνεργασία μεταξύ της European Society of Cardiology, του American College of Cardiology, της American Heart Association και της World Heart Federation. Οι οργανισμοί καλούν κυβερνήσεις και επιστημονική κοινότητα να δράσουν άμεσα απέναντι στους περιβαλλοντικούς κινδύνους, προκειμένου να μειωθεί η θνησιμότητα από καρδιαγγειακές παθήσεις, που παραμένουν η πρώτη αιτία θανάτου παγκοσμίως.

Πάνω από 13 εκατομμύρια θάνατοι κάθε χρόνο

Για δεκαετίες, η πρόληψη των καρδιοπαθειών επικεντρωνόταν κυρίως στον ίδιο τον ασθενή: έλεγχος της πίεσης, μείωση της χοληστερόλης, διακοπή καπνίσματος και βελτίωση της διατροφής.

Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι το περιβάλλον στο οποίο ζούμε αποτελεί επίσης καθοριστικό παράγοντα για τον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Υπολογίζεται ότι οι περιβαλλοντικοί παράγοντες συμβάλλουν σε περισσότερους από 13 εκατομμύρια θανάτους ετησίως, αριθμός που ξεπερνά την επιβάρυνση πολλών γνωστών παραγόντων κινδύνου.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 99% του παγκόσμιου πληθυσμού αναπνέει αέρα με επίπεδα ρύπανσης υψηλότερα από τα ασφαλή όρια.

Και η ατμοσφαιρική ρύπανση δεν είναι ο μόνος κίνδυνος. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι επηρεάζουν επίσης την καρδιαγγειακή υγεία:

• η χρόνια έκθεση σε θόρυβο, ιδιαίτερα σε αστικές περιοχές
• η φωτορύπανση τη νύχτα
• οι χημικοί ρύποι στο περιβάλλον
• η υποβάθμιση του νερού και του εδάφους
• τα ακραία καιρικά φαινόμενα που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή, όπως καύσωνες και πυρκαγιές

Όλοι αυτοί οι παράγοντες συσσωρεύονται με τα χρόνια και επιβαρύνουν σταδιακά το καρδιαγγειακό σύστημα.

Πώς επηρεάζουν την καρδιά

Οι επιστήμονες εξηγούν ότι οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι δεν λειτουργούν μεμονωμένα. Συχνά ενισχύουν ο ένας τον άλλο μέσω κοινών βιολογικών μηχανισμών, όπως:

• η χρόνια φλεγμονή
• το οξειδωτικό στρες
• η δυσλειτουργία των αγγείων

Διεθνείς αναλύσεις, όπως η μελέτη Global Burden of Disease, δείχνουν ότι η υψηλή αρτηριακή πίεση παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για θνησιμότητα, ακολουθούμενη από το κάπνισμα.

Η ατμοσφαιρική ρύπανση βρίσκεται ήδη στην τέταρτη θέση των παραγόντων που οδηγούν σε θάνατο, ενώ η έκθεση σε ακραίες θερμοκρασίες κατατάσσεται επίσης πολύ ψηλά στη λίστα.

Γιατί η προστασία του περιβάλλοντος είναι και θέμα υγείας

Η μείωση της ρύπανσης, του θορύβου και της θερμικής επιβάρυνσης των πόλεων δεν είναι μόνο περιβαλλοντική πολιτική. Στην πράξη, αποτελεί μέτρο πρόληψης για τις καρδιοπάθειες.

Επιπλέον, οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι δεν επηρεάζουν όλους τους ανθρώπους το ίδιο. Συχνά πλήττουν περισσότερο ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, που ζουν:

• σε περιοχές με περισσότερη κυκλοφορία
• σε γειτονιές με λιγότερους χώρους πρασίνου
• σε σπίτια με χαμηλότερη ποιότητα κατασκευής

Με άλλα λόγια, η αντιμετώπιση της ρύπανσης είναι και ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης.

Πόλεις που προστατεύουν την καρδιά

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι έως το 2050 περίπου το 70% του παγκόσμιου πληθυσμού θα ζει σε πόλεις. Για τον λόγο αυτό προτείνουν έναν νέο σχεδιασμό των αστικών περιοχών που θα λαμβάνει υπόψη την καρδιαγγειακή υγεία.

Το σχέδιο δράσης βασίζεται σε τέσσερις βασικούς άξονες:

1. Πολιτικές αποφάσεις

Ευθυγράμμιση των πολιτικών για το κλίμα με την προστασία της υγείας. Αυτό σημαίνει λιγότερους κινητήρες καύσης στις πόλεις, περισσότερους χώρους πρασίνου και υποδομές για μετακίνηση με ποδήλατο ή περπάτημα.

2. Εκπαίδευση

Οι γιατροί θα πρέπει να αξιολογούν και περιβαλλοντικούς παράγοντες κατά τη διάρκεια της εξέτασης, όπως έκθεση σε θόρυβο, καύσωνα ή καπνό. Η περιβαλλοντική υγεία πρέπει να ενταχθεί στην ιατρική εκπαίδευση.

3. Έρευνα

Δημιουργία διεθνών συστημάτων παρακολούθησης που θα συνδέουν σε πραγματικό χρόνο δεδομένα για τη ρύπανση, τη θερμοκρασία και τον θόρυβο με τα περιστατικά καρδιαγγειακών νοσημάτων.

4. Νέες κατευθυντήριες οδηγίες

Καθορισμός σαφών ορίων για σωματίδια ρύπανσης, ακραίες θερμοκρασίες, όζον, θόρυβο και χημικές ουσίες, ώστε να λαμβάνονται έγκαιρα μέτρα δημόσιας υγείας.

Όταν η πολιτική έρχεται σε σύγκρουση με την υγεία

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι σήμερα το βασικό πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη επιστημονικών δεδομένων. Το πραγματικό εμπόδιο είναι η σύγκρουση ανάμεσα στην προστασία της υγείας και σε οικονομικά ή πολιτικά συμφέροντα.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η απόφαση της Υπηρεσίας Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA) να ανακαλέσει το 2026 τη ρύθμιση του 2009 που αναγνώριζε τα αέρια του θερμοκηπίου ως απειλή για τη δημόσια υγεία.

Η απόφαση αυτή αποδυναμώνει τη νομική βάση για περιορισμούς στις εκπομπές ρύπων, ιδιαίτερα στα οχήματα, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των εκπομπών τα επόμενα χρόνια.

Η πρόληψη των καρδιοπαθειών περνά και από το περιβάλλον

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η σύγχρονη καρδιολογία πρέπει να διευρύνει την οπτική της. Δεν αρκεί να εξετάζουμε μόνο τον ασθενή, αλλά και το περιβάλλον στο οποίο ζει.

Η μείωση της ρύπανσης δεν είναι απλώς περιβαλλοντική στρατηγική. Είναι μία από τις πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις πρόληψης για την καρδιαγγειακή υγεία, με άμεσα και μετρήσιμα οφέλη για ολόκληρο τον πληθυσμό.

Το πραγματικό ερώτημα πλέον δεν είναι αν η ρύπανση επηρεάζει την καρδιά. Η επιστήμη έχει ήδη απαντήσει σε αυτό. Το ερώτημα είναι πόσο ακόμη είμαστε διατεθειμένοι να ανεχτούμε έναν κίνδυνο που σε μεγάλο βαθμό μπορεί να προληφθεί.