Περισσότεροι από 1.300 κάτοικοι της Βικτώριας στην Αυστραλία προσέφυγαν ομαδικά στη Δικαιοσύνη κατά της Johnson & Johnson, υποστηρίζοντας ότι προϊόντα ταλκ της εταιρείας συνδέονται με καρκίνο των ωοθηκών, μεσοθηλίωμα και άλλες κακοήθειες του αναπαραγωγικού συστήματος. Οι εξελίξεις αυτές έρχονται μετά από αντίστοιχες αγωγές στο Ηνωμένο Βασίλειο και τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου το 2025 δικαστήριο στην Καλιφόρνια επιδίκασε αποζημίωση 40 εκατ. δολαρίων σε δύο γυναίκες, κρίνοντας ότι η εταιρεία δεν είχε προειδοποιήσει επαρκώς για τους πιθανούς κινδύνους.

Τι είναι το ταλκ και πού χρησιμοποιείται

Το ταλκ είναι ένα φυσικό ορυκτό που εξορύσσεται σε πολλές χώρες. Οι άνθρωποι εκτίθενται σε αυτό κατά την εξόρυξη και την επεξεργασία του, σε βιομηχανικές εφαρμογές, αλλά κυρίως μέσω καλλυντικών και προϊόντων προσωπικής υγιεινής.

Στην καθημερινότητα, πολλοί χρησιμοποιούν πούδρα ταλκ στην περιοχή των γεννητικών οργάνων για να απορροφήσουν την υγρασία, να μειώσουν την τριβή ή να περιορίσουν ερεθισμούς και οσμές. Το ταλκ προσδίδει επίσης πιο «ματ» όψη σε πούδρες προσώπου και αφήνει αίσθηση απαλότητας στο δέρμα.

Το ζήτημα της επιμόλυνσης με αμίαντο

Από τη δεκαετία του 1970, οι επιστήμονες εξετάζουν αν το ταλκ μπορεί να είναι επιμολυσμένο με αμίαντο. Ο αμίαντος είναι αποδεδειγμένα καρκινογόνος όταν εισπνέεται και σχετίζεται κυρίως με καρκίνο του πνεύμονα και μεσοθηλίωμα.

Τα δύο ορυκτά συχνά εντοπίζονται σε γειτονικά στρώματα της γης, γεγονός που αυξάνει την πιθανότητα επιμόλυνσης κατά την εξόρυξη. Αν και οι κατασκευαστές δηλώνουν ότι από τη δεκαετία του 1970 παράγουν «καθαρό» ταλκ χωρίς αμίαντο, δεν είναι απολύτως σαφές πόσο συστηματικοί ήταν οι έλεγχοι τις προηγούμενες δεκαετίες.

Το 2023, η Johnson & Johnson ανακοίνωσε ότι σταματά παγκοσμίως τη χρήση ταλκ στα προϊόντα της και το αντικαθιστά με βάση από άμυλο καλαμποκιού. Ωστόσο, άλλα προϊόντα ταλκ εξακολουθούν να κυκλοφορούν στην αγορά και να χρησιμοποιούνται τόσο σε καλλυντικά όσο και στη βιομηχανία.

Ποιους καρκίνους εξετάζει η επιστημονική έρευνα

Η επιστημονική συζήτηση εστιάζει κυρίως σε δύο μορφές καρκίνου:

• Καρκίνος του πνεύμονα, όταν υπάρχει εισπνοή σωματιδίων ταλκ, κυρίως σε επαγγελματική έκθεση.
• Καρκίνος των ωοθηκών, σε γυναίκες που χρησιμοποιούν συστηματικά ταλκ στην περιοχή των γεννητικών οργάνων.

Ορισμένες μελέτες σε ανθρώπους έχουν δείξει αυξημένα ποσοστά καρκίνου των ωοθηκών σε γυναίκες που χρησιμοποιούσαν συχνά ταλκ. Άλλες δεν εντόπισαν στατιστικά σημαντική συσχέτιση.

Αντίθετα, οι μελέτες που εξέτασαν τη χρήση ταλκ σε σχέση με καρκίνο της μήτρας ή του τραχήλου της μήτρας δεν βρήκαν ενδείξεις αυξημένου κινδύνου.

Γιατί τα δεδομένα δεν είναι ξεκάθαρα

Η έρευνα γύρω από το ταλκ αντιμετωπίζει μεθοδολογικές δυσκολίες. Πολλοί συμμετέχοντες καλούνται να θυμηθούν λεπτομέρειες για τη χρήση προϊόντων δεκαετίες πριν, κάτι που δεν είναι πάντα αξιόπιστο. Επιπλέον, ορισμένα άτομα που ανέπτυξαν καρκίνο μπορεί να μην συμπεριλήφθηκαν στις μελέτες.

Ωστόσο, όταν οι ερευνητές συνέκριναν γυναίκες που χρησιμοποιούσαν ταλκ πολύ συχνά με όσες δεν το χρησιμοποιούσαν, κατέγραψαν αυξημένο κίνδυνο καρκίνου των ωοθηκών στις πρώτες.

Τι δείχνουν οι συνολικές αναλύσεις

Όταν τα αποτελέσματα πολλών μελετών συνδυάζονται σε μεγάλες ανασκοπήσεις, το συμπέρασμα είναι ότι υπάρχει ασθενής αλλά υπαρκτή συσχέτιση ανάμεσα στη συχνή χρήση ταλκ στην περιοχή των γεννητικών οργάνων και σε ορισμένους τύπους καρκίνου των ωοθηκών. Ο κίνδυνος φαίνεται μικρός σε απόλυτους αριθμούς, ενώ οι ακριβείς βιολογικοί μηχανισμοί δεν έχουν πλήρως διευκρινιστεί.

Για άλλους γυναικολογικούς καρκίνους, όπως της μήτρας και του τραχήλου, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν δείχνουν αυξημένο κίνδυνο.

Σε ό,τι αφορά τον καρκίνο του πνεύμονα, το ταλκ που είναι επιμολυσμένο με αμίαντο συνδέεται σαφώς με αυξημένο κίνδυνο. Η απλή καλλυντική χρήση, χωρίς εισπνοή, δεν φαίνεται να αυξάνει τον κίνδυνο.

Η θέση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας

Το 2024, ο World Health Organization επικαιροποίησε την αξιολόγησή του και κατέταξε το ταλκ ως «πιθανώς καρκινογόνο για τον άνθρωπο». Πρόκειται για τη δεύτερη υψηλότερη κατηγορία επικινδυνότητας, στην οποία εντάσσονται επίσης το ζιζανιοκτόνο γλυφοσάτη και το κόκκινο κρέας.

Τι σημαίνει αυτό για τον καταναλωτή

Για όσους χρησιμοποιούν ταλκ και ανησυχούν, οι ειδικοί προτείνουν τον περιορισμό ή τη διακοπή της χρήσης, ιδίως στην περιοχή των γεννητικών οργάνων. Όπως σε κάθε απόφαση που αφορά την υγεία, χρειάζεται στάθμιση κινδύνου και οφέλους, ιδιαίτερα όταν η χρήση είναι μακροχρόνια.

Η διαθέσιμη επιστημονική γνώση δεν δείχνει δραματική αύξηση κινδύνου, αλλά υποδεικνύει ότι η συχνή και παρατεταμένη χρήση ενδέχεται να σχετίζεται με μικρή αύξηση πιθανότητας για καρκίνο των ωοθηκών.