Για πολλά χρόνια, η συζήτηση γύρω από την προετοιμασία για ένα παιδί επικεντρωνόταν σχεδόν αποκλειστικά στη γυναίκα. Πολλοί άντρες εξακολουθούν να πιστεύουν ότι ο δικός τους ρόλος ξεκινά ουσιαστικά μετά το θετικό τεστ εγκυμοσύνης ή ακόμη και μετά τη γέννηση. Όμως η σύγχρονη επιστήμη δείχνει κάτι πολύ διαφορετικό. Η προετοιμασία για τη γονεϊκότητα ξεκινά πολύ πριν από τη σύλληψη και ο πατέρας παίζει καθοριστικό ρόλο από τα πρώτα κιόλας βιολογικά στάδια της ζωής του παιδιού.
Το σπέρμα δεν αποτελεί απλώς ένα «μέσο μεταφοράς» γενετικού υλικού. Περιέχει DNA, αλλά και επιγενετικές πληροφορίες που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αυτά τα γονίδια θα εκφραστούν στο παιδί. Αυτές οι πληροφορίες δεν είναι σταθερές. Επηρεάζονται από τον τρόπο ζωής του άντρα, τη διατροφή του, τον ύπνο του, τα επίπεδα στρες, το αν καπνίζει ή καταναλώνει αλκοόλ, ακόμη και από περιβαλλοντικούς παράγοντες. Με άλλα λόγια, οι επιλογές ενός άντρα πριν από τη σύλληψη μπορούν να συνοδεύουν το παιδί του για όλη του τη ζωή.
Τα τελευταία χρόνια, η επιστήμη της επιγενετικής έχει αλλάξει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την κληρονομικότητα. Έρευνες δείχνουν ότι το σπέρμα «κουβαλά» πληροφορίες που επηρεάζουν την ανάπτυξη του εγκεφάλου, το μεταβολισμό, το ανοσοποιητικό σύστημα και τον κίνδυνο εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων αργότερα στη ζωή. Δεν πρόκειται μόνο για το αν θα υπάρξει εγκυμοσύνη, αλλά και για το πώς θα εξελιχθεί η υγεία του παιδιού στο μέλλον.
Ο ύπνος παίζει σημαντικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία. Η χρόνια έλλειψη ύπνου έχει συνδεθεί με ορμονικές διαταραχές, μειωμένη ποιότητα σπέρματος και αυξημένο οξειδωτικό στρες. Όταν ο οργανισμός δεν ξεκουράζεται επαρκώς, επηρεάζεται και η παραγωγή υγιών σπερματοζωαρίων. Το ίδιο ισχύει και για τη διατροφή. Μια διατροφή πλούσια σε επεξεργασμένα τρόφιμα, ζάχαρη και τρανς λιπαρά έχει συσχετιστεί με χαμηλότερη ποιότητα σπέρματος, ενώ μια ισορροπημένη διατροφή με φρούτα, λαχανικά, καλά λιπαρά και επαρκή μικροθρεπτικά συστατικά φαίνεται να υποστηρίζει τη γονιμότητα και τη γενετική ποιότητα.
Το στρες είναι ένας ακόμη παράγοντας που συχνά υποτιμάται. Χρόνιο ψυχολογικό στρες μπορεί να επηρεάσει τόσο τις ορμόνες όσο και τα επιγενετικά μοτίβα του σπέρματος. Μελέτες έχουν δείξει ότι τα παιδιά ανδρών που βίωναν έντονο στρες πριν από τη σύλληψη μπορεί να εμφανίζουν αυξημένη ευαλωτότητα σε άγχος και συναισθηματικές δυσκολίες αργότερα στη ζωή τους. Αυτό δεν σημαίνει ενοχή ή φόβο, αλλά επίγνωση και ευθύνη.
Η προετοιμασία του πατέρα δεν αφορά την τελειότητα. Αφορά τη συνειδητοποίηση ότι το σώμα και το μυαλό του συμμετέχουν ενεργά στη δημιουργία μιας νέας ζωής. Μικρές αλλαγές στον τρόπο ζωής, όταν γίνονται με συνέπεια, μπορούν να έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο. Η επιστήμη πλέον δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολίας: η υγεία του πατέρα πριν από τη σύλληψη είναι κομμάτι της υγείας του παιδιού.
Ίσως ήρθε η ώρα να αλλάξει το αφήγημα. Η πατρότητα δεν ξεκινά στον υπέρηχο ούτε στο μαιευτήριο. Ξεκινά πολύ νωρίτερα, στις καθημερινές επιλογές, στη φροντίδα του εαυτού και στη συνειδητή στάση απέναντι στη ζωή. Και αυτό είναι ένα μήνυμα που αξίζει να ακουστεί.
