Η μοναξιά αναγνωρίζεται πλέον ως κρίση δημόσιας υγείας, με τον Γενικό Χειρουργό των ΗΠΑ να προειδοποιεί για τις επιπτώσεις της, ενώ –όπως εξηγεί η κοινωνιολόγος Alicia M. Walker στο Psychology Today– το πρόβλημα ίσως δεν είναι ατομικό αλλά δομικό: έχουμε χάσει τους χώρους όπου γεννιούνται οι ανθρώπινες σχέσεις.

Το άρθρο βασίζεται σε ανάλυση της Alicia M. Walker, Ph.D., κοινωνιολόγου με εξειδίκευση στις ανθρώπινες σχέσεις και τη συμπεριφορά, όπως δημοσιεύθηκε στο Psychology Today.

Μοναξιά: ένα προσωπικό πρόβλημα ή μια κοινωνική αποτυχία;

Τα τελευταία χρόνια, η μοναξιά παρουσιάζεται ως κάτι που πρέπει να «διορθώσει» το ίδιο το άτομο: να βγει περισσότερο, να κατεβάσει εφαρμογές γνωριμιών, να ξεκινήσει ψυχοθεραπεία.

Όμως, τα δεδομένα δείχνουν μια πιο σύνθετη εικόνα. Η χρόνια μοναξιά συνδέεται με κατάθλιψη, καρδιαγγειακά νοσήματα και αυξημένο κίνδυνο θνησιμότητας. Παράλληλα, οι άνθρωποι συμμετέχουν όλο και λιγότερο σε κοινωνικές δραστηριότητες και κοινότητες σε σχέση με το παρελθόν.

Αυτό οδηγεί σε ένα βασικό ερώτημα: μήπως το πρόβλημα δεν είναι ότι «δεν ξέρουμε να κάνουμε φίλους», αλλά ότι δεν υπάρχουν πλέον οι συνθήκες για να δημιουργηθούν;

Τι είναι οι «τρίτοι χώροι» και γιατί χάνονται

Ο κοινωνιολόγος Ray Oldenburg είχε περιγράψει τους λεγόμενους «τρίτους χώρους» – δηλαδή τα μέρη που δεν είναι ούτε το σπίτι ούτε η δουλειά, αλλά λειτουργούν ως σημεία κοινωνικής επαφής.

Παραδοσιακά, αυτοί ήταν:

• τα καφέ και τα μπαρ της γειτονιάς
• οι λέσχες και τα χόμπι
• οι εκκλησίες και οι εθελοντικές οργανώσεις

Σε αυτούς τους χώρους, οι άνθρωποι συναντιούνταν επανειλημμένα, χωρίς πίεση. Έτσι, η οικειότητα εξελισσόταν σταδιακά σε φιλία.

Σήμερα όμως, αυτοί οι χώροι φθίνουν. Οι περισσότεροι εργάζονται μόνοι, κοινωνικοποιούνται λιγότερο και περνούν τον ελεύθερο χρόνο τους ψηφιακά.

Πώς δημιουργούνται πραγματικά οι φιλίες

Η έρευνα δείχνει κάτι ξεκάθαρο: οι φιλίες δεν δημιουργούνται επειδή κάποιος «προσπαθεί» να κάνει φίλους.

Χτίζονται μέσα από:

• επαναλαμβανόμενη επαφή
• κοινές δραστηριότητες
• σταδιακή εμπιστοσύνη

Με απλά λόγια, χρειάζεται χρόνος και φυσική παρουσία. Δεν αρκεί η πρόθεση.

Τι μας δείχνουν οι κοινότητες που επιβιώνουν

Ενδιαφέρον έχει ότι κάποιες πιο «εναλλακτικές» κοινότητες, όπως οι BDSM κοινότητες που μελέτησε η Walker, διατηρούν ακόμη αυτή τη δομή.

Εκεί, οι συμμετέχοντες:

• έχουν ισχυρά κοινωνικά δίκτυα
• προσφέρουν ο ένας στον άλλον συναισθηματική και πρακτική στήριξη
• δημιουργούν φιλίες μέσα από συχνές, οργανωμένες συναντήσεις

Όσο πιο ενεργή είναι η συμμετοχή, τόσο πιο ισχυρό γίνεται το κοινωνικό δίκτυο.

Το σημαντικό δεν είναι το περιεχόμενο της κοινότητας, αλλά η δομή: επαναλαμβανόμενη, δια ζώσης αλληλεπίδραση γύρω από κοινά ενδιαφέροντα.

Η μοναξιά είναι θέμα περιβάλλοντος, όχι μόνο συναισθήματος

Συχνά αντιμετωπίζουμε τη μοναξιά ως ένα εσωτερικό συναίσθημα. Όμως μπορεί να είναι αποτέλεσμα του περιβάλλοντος στο οποίο ζούμε.

Όταν λείπουν:

• σταθερές κοινωνικές δομές
• επαναλαμβανόμενες συναντήσεις
• κοινότητες με κοινό σκοπό

τότε η απομόνωση γίνεται σχεδόν αναπόφευκτη.

Γιατί δεν αρκούν οι «ατομικές λύσεις»

Συμβουλές όπως «κάνε περισσότερα πράγματα» ή «μείωσε το κινητό» μπορεί να βοηθούν σε προσωπικό επίπεδο, αλλά δεν λύνουν το βασικό πρόβλημα.

Γιατί;
Επειδή δεν ξαναχτίζουν τους κοινωνικούς μηχανισμούς που δημιουργούν σχέσεις.

Σήμερα:

• δουλεύουμε πιο απομονωμένα
• διασκεδάζουμε πιο παθητικά
• κοινωνικοποιούμαστε πιο σπάνια και περιστασιακά

Και μετά αναρωτιόμαστε γιατί νιώθουμε μόνοι.

Τι πραγματικά χρειάζονται οι ενήλικες

Η λύση δεν είναι να «προσπαθήσουμε περισσότερο», αλλά να επαναφέρουμε συνθήκες που ευνοούν τη σύνδεση.

Οι ενήλικες χρειάζονται:

• επαναλαμβανόμενη δια ζώσης επαφή
• κοινότητες βασισμένες σε ενδιαφέροντα
• σταθερότητα στις κοινωνικές συναναστροφές

Οι ρομαντικές σχέσεις είναι σημαντικές, αλλά δεν μπορούν να καλύψουν όλες τις κοινωνικές ανάγκες.

Το πραγματικό ερώτημα

Αντί να ρωτάμε «πώς να κάνω φίλους;», ίσως πρέπει να ρωτήσουμε:

Πού υπάρχουν σήμερα οι χώροι όπου οι άνθρωποι συναντιούνται ξανά και ξανά, μέχρι η σύνδεση να γίνει φυσική;

Μέχρι να απαντήσουμε σε αυτό, πιθανότατα θα συνεχίσουμε να αντιμετωπίζουμε τη μοναξιά με λάθος τρόπο.