Όταν ακούμε τη λέξη άνοια, οι περισσότεροι τη συνδέουμε αυτόματα με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Στη συλλογική συνείδηση, οι δύο όροι συχνά ταυτίζονται, όμως στην πραγματικότητα η άνοια δεν είναι μία συγκεκριμένη ασθένεια. Είναι ένας γενικός όρος που περιγράφει ένα σύνολο συμπτωμάτων τα οποία επηρεάζουν τη μνήμη, τη σκέψη, τη συμπεριφορά και την ικανότητα ενός ανθρώπου να λειτουργεί στην καθημερινότητά του. Το Αλτσχάιμερ είναι η πιο γνωστή και συχνή μορφή άνοιας, αλλά σίγουρα δεν είναι η μοναδική.
Η σύγχυση γύρω από την άνοια είναι κατανοητή, καθώς τα συμπτώματα συχνά μοιάζουν μεταξύ τους, ιδιαίτερα στα αρχικά στάδια. Δυσκολία στη μνήμη, αποπροσανατολισμός, αλλαγές στη διάθεση ή στη συμπεριφορά είναι κοινά χαρακτηριστικά. Ωστόσο, κάθε μορφή άνοιας έχει διαφορετικά αίτια, πορεία και ανάγκες φροντίδας. Η κατανόηση αυτών των διαφορών είναι σημαντική τόσο για τους ασθενείς όσο και για τις οικογένειές τους.
Η νόσος Αλτσχάιμερ συνδέεται κυρίως με τη σταδιακή απώλεια μνήμης και τη δυσκολία στην εκμάθηση νέων πληροφοριών. Συνήθως εξελίσσεται αργά και επηρεάζει πρώτα περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη. Ωστόσο, υπάρχουν μορφές άνοιας όπου η μνήμη δεν είναι το πρώτο ή το κυρίαρχο σύμπτωμα. Αυτό συχνά προκαλεί καθυστέρηση στη διάγνωση, καθώς τα συμπτώματα παρερμηνεύονται ως άγχος, κατάθλιψη ή αλλαγές προσωπικότητας.
Μία τέτοια μορφή είναι η αγγειακή άνοια, η οποία σχετίζεται με προβλήματα στην αιμάτωση του εγκεφάλου, όπως εγκεφαλικά επεισόδια ή χρόνια αγγειακή νόσο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν πιο απότομα και να περιλαμβάνουν δυσκολία στη συγκέντρωση, στην οργάνωση ή στη λήψη αποφάσεων. Η πορεία της αγγειακής άνοιας συχνά δεν είναι γραμμική, αλλά χαρακτηρίζεται από περιόδους σταθερότητας και επιδείνωσης.
Υπάρχει επίσης η μετωποκροταφική άνοια, η οποία εμφανίζεται συχνά σε νεότερες ηλικίες σε σχέση με το Αλτσχάιμερ. Αυτή η μορφή επηρεάζει κυρίως τη συμπεριφορά, την προσωπικότητα και τη γλώσσα. Οι αλλαγές μπορεί να είναι έντονες και δύσκολες για το περιβάλλον, καθώς ο άνθρωπος μπορεί να εμφανίσει κοινωνικά ακατάλληλη συμπεριφορά, έλλειψη ενσυναίσθησης ή προβλήματα στην ομιλία, ενώ η μνήμη αρχικά διατηρείται.
Μια ακόμη μορφή είναι η άνοια με σωμάτια Lewy, η οποία συχνά συνοδεύεται από οπτικές ψευδαισθήσεις, διακυμάνσεις στη διαύγεια της σκέψης και κινητικά συμπτώματα παρόμοια με αυτά της νόσου Πάρκινσον. Αυτή η εναλλαγή καλής και κακής λειτουργικότητας μέσα στην ίδια ημέρα μπορεί να είναι ιδιαίτερα μπερδεμένη για τους φροντιστές και να δυσκολεύει τη διάγνωση.
Η αναγνώριση ότι η άνοια έχει πολλές μορφές βοηθά στη μείωση του στίγματος και της παρεξήγησης. Δεν είναι όλοι οι άνθρωποι με άνοια ίδιοι, ούτε βιώνουν την ασθένεια με τον ίδιο τρόπο. Κάθε διάγνωση χρειάζεται εξατομικευμένη προσέγγιση, τόσο σε ιατρικό όσο και σε συναισθηματικό επίπεδο. Η σωστή ενημέρωση μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερη φροντίδα και μεγαλύτερη κατανόηση των αναγκών του ανθρώπου που νοσεί.
Για τις οικογένειες, η διάγνωση άνοιας, ανεξαρτήτως τύπου, είναι μια μεγάλη πρόκληση. Η γνώση του είδους της άνοιας βοηθά στο να τεθούν ρεαλιστικές προσδοκίες και να οργανωθεί καλύτερα η καθημερινότητα. Παράλληλα, υπενθυμίζει ότι πίσω από τη διάγνωση υπάρχει πάντα ένας άνθρωπος με συναισθήματα, ανάγκες και αξιοπρέπεια.
Η άνοια δεν είναι μία ασθένεια με μία μορφή και μία πορεία. Είναι ένα φάσμα καταστάσεων που απαιτεί κατανόηση, ευαισθησία και σωστή ενημέρωση. Όσο περισσότερο γνωρίζουμε, τόσο καλύτερα μπορούμε να στηρίξουμε όσους ζουν με άνοια και τους ανθρώπους που τους φροντίζουν, δημιουργώντας ένα περιβάλλον με περισσότερη αποδοχή και λιγότερο φόβο.
https://www.alzheimers.org.uk/about-dementia/types-dementia
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dementia
https://www.nia.nih.gov/health/what-dementia
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dementia/symptoms-causes/syc-20352013
