Νέες μεγάλες έρευνες δείχνουν ότι, παρά τον ρόλο που παίζει η κληρονομικότητα, ο τρόπος ζωής και το περιβάλλον επηρεάζουν πολύ πιο καθοριστικά τη διάρκεια και την ποιότητα της ζωής μας. Σύμφωνα με τα στοιχεία, οι συνήθειες που υιοθετούμε καθημερινά μπορούν να «ξεπεράσουν» ακόμη και τα καλύτερα ή χειρότερα γονίδια.
Η γενετική συμβολή στη μακροζωία εκτιμάται σήμερα γύρω στο 20–25%. Ορισμένα γονίδια σχετίζονται με καλύτερη επιδιόρθωση του DNA, με αργότερο ρυθμό γήρανσης ή με πιο αποτελεσματικό μεταβολισμό. Ωστόσο, οι ειδικοί τονίζουν ότι αυτά τα πλεονεκτήματα μπορούν να εξουδετερωθούν από συνήθειες όπως η κακή διατροφή, η έλλειψη άσκησης ή το χρόνιο στρες. Με απλά λόγια, το DNA μας θέτει το υπόβαθρο, αλλά δεν «γράφει» ολόκληρη τη διαδρομή.
Διατροφή, άσκηση, ύπνος, κοινωνική ζωή, αποχή από κάπνισμα και υπερβολικό αλκοόλ, ακόμη και το περιβάλλον στο οποίο ζούμε όλα αποδεικνύονται πολύ ισχυροί δείκτες για το πόσο υγιείς και πόσο μακρόχρονα θα ζήσουμε. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι όλοι αυτοί οι παράγοντες είναι τροποποιήσιμοι. Μπορούμε δηλαδή να «χτίσουμε» καλύτερη υγεία με αλλαγές που περνούν από το χέρι μας.
Έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Nature Medicine το 2025 ανέλυσε δεδομένα σχεδόν μισού εκατομμυρίου ανθρώπων. Οι επιστήμονες εξέτασαν περισσότερους από 100 παράγοντες τρόπου ζωής και περιβάλλοντος, σε συνδυασμό με γενετικούς κινδύνους για 22 ασθένειες. Το εντυπωσιακό εύρημα ήταν ότι ο βιολογικός ρυθμός γήρανσης, μετρημένος μέσω πρωτεϊνικών δεικτών σε 45.000 συμμετέχοντες, προέβλεπε με ακρίβεια τη θνησιμότητα και την υγεία τους τα επόμενα χρόνια.
Με απλά λόγια, η «πρωτεϊνική ηλικία» ενός ανθρώπου ήταν συχνά πολύ πιο αποκαλυπτική από το DNA του ή την πραγματική του ηλικία.
Ο Austin Argentieri, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, επισημαίνει ότι η διαφορά ανάμεσα στη βιολογική και τη χρονολογική ηλικία αποτελεί έναν από τους πιο ισχυρούς δείκτες για το πόσο γρήγορα επιβαρύνεται το σώμα. Παράλληλα, ο επιδημιολόγος Hassan Vally τονίζει ότι, ακόμη κι αν κληρονομήσουμε αυξημένο γενετικό κίνδυνο για ορισμένες ασθένειες, οι συνήθειές μας είναι αυτές που καθορίζουν την πορεία της υγείας μας.
Τα νέα δεδομένα δείχνουν ότι επενδύσεις σε καλύτερη ποιότητα ζωής, λιγότερη ρύπανση, πρόσβαση σε υγεία, υποστήριξη για άσκηση και υγιεινή διατροφή, μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τη μακροζωία ενός πληθυσμού.
Σε ατομικό επίπεδο, η έρευνα στέλνει ένα αισιόδοξο μήνυμα: ακόμη κι αν τα γονίδιά μας δεν είναι ιδανικά, μπορούμε να αλλάξουμε τις πιθανότητες υπέρ μας μέσα από καθημερινές επιλογές.
https://www.nature.com
https://www.sciencealert.com
https://www.time.com
https://www.globalwellnessinstitute.org
