Η υπερβολική αυστηρότητα προς τον εαυτό μας αποτελεί μια από τις πιο ύπουλες παγίδες της σύγχρονης ζωής. Πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν την αξία τους, να δουν τον κόπο που καταβάλλουν ή να αποδεχτούν τα φυσιολογικά λάθη που συνοδεύουν κάθε προσπάθεια. Το αποτέλεσμα είναι μια συνεχής εσωτερική πίεση, μια αίσθηση ότι τίποτα δεν είναι αρκετό και ότι κάθε βήμα πρέπει να είναι τέλειο. Το να μάθει κανείς να χαλαρώνει αυτήν τη σκληρότητα δεν είναι ένδειξη αδυναμίας, αλλά πράξη αυτοφροντίδας και ψυχικής ωριμότητας. Η αλλαγή απαιτεί επίγνωση, πρακτική και κυρίως καλοσύνη προς τον ίδιο μας τον εαυτό.
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά που οδηγούν στη σκληρή αυτοκριτική είναι η εσωτερική φωνή που λειτουργεί σαν συνεχής κριτής. Αυτή η φωνή συχνά προέρχεται από εμπειρίες του παρελθόντος, προσδοκίες της οικογένειας ή κοινωνικά πρότυπα. Όταν δεν αναγνωρίζουμε από πού προέρχεται, γίνεται κυρίαρχη και διαστρεβλώνει την πραγματικότητα. Για να μειωθεί η ένταση αυτής της φωνής, χρειάζεται να μάθουμε να την παρατηρούμε αντί να ταυτιζόμαστε μαζί της. Η καλλιέργεια συνειδητότητας μάς βοηθά να δούμε ότι οι σκέψεις μας δεν είναι πάντα αντικειμενικές και ότι συχνά λειτουργούν αυτόματα, χωρίς να αντανακλούν την αλήθεια για εμάς.
Ένα άλλο χαρακτηριστικό που ενισχύει την αυστηρότητα είναι η τελειομανία. Το να επιδιώκουμε την πρόοδο είναι υγιές το να απαιτούμε τελειότητα είναι εξαντλητικό. Η τελειομανία συχνά δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: όσο περισσότερο στοχεύουμε στο άψογο, τόσο πιο συχνά απογοητευόμαστε, νιώθουμε ανεπαρκείς και πιέζουμε τον εαυτό μας ακόμη περισσότερο. Η αποδοχή ότι τα λάθη είναι αναπόσπαστο μέρος της διαδικασίας μάθησης είναι κρίσιμη. Δεν είμαστε προγραμματισμένοι να τα κάνουμε όλα σωστά από την πρώτη φορά. Ο εαυτός μας χρειάζεται χώρο για δοκιμή, αποτυχία και αναπροσαρμογή.
Η σύγκριση με τους άλλους αποτελεί επίσης σημαντικό παράγοντα σκληρής αυτοκριτικής. Στην εποχή των κοινωνικών δικτύων, όπου οι περισσότεροι προβάλλουν μόνο τις καλύτερες στιγμές της ζωής τους, είναι εύκολο να νιώσει κανείς ότι υστερεί. Όμως αυτό που βλέπουμε δεν είναι ολόκληρη η πραγματικότητα. Κάθε άνθρωπος έχει τις δικές του δυσκολίες, ανασφάλειες και ατέλειες, ακόμη κι αν δεν είναι ορατές. Η σύγκριση υπονομεύει την αυτοεκτίμηση και μετατοπίζει το κέντρο βάρους από το «πού βρίσκομαι εγώ» στο «πού βρίσκονται οι άλλοι». Η αλλαγή αυτής της νοοτροπίας ξεκινά με το να στρέψουμε την προσοχή μας στην προσωπική μας εξέλιξη, στις δικές μας ανάγκες και στα δικά μας όρια.
Ένα ακόμη καθοριστικό στοιχείο είναι οι υπερβολικά υψηλές προσδοκίες. Πολλοί άνθρωποι βάζουν στον εαυτό τους στόχους που δεν είναι ρεαλιστικοί ή δεν συμβαδίζουν με τις τρέχουσες δυνατότητές τους. Όταν οι στόχοι αυτοί δεν επιτυγχάνονται, η απογοήτευση μετατρέπεται σε αυτοκατηγορία. Η αλήθεια είναι ότι οι στόχοι χρειάζονται ευελιξία και προσαρμογή. Μπορούμε να θέλουμε το καλύτερο για τον εαυτό μας, αλλά πρέπει να αναγνωρίζουμε και τα όριά μας. Η επιτυχία δεν έρχεται πάντα γρήγορα· συχνά είναι αποτέλεσμα σταθερών, μικρών βημάτων.
Η αυτοσυμπόνια είναι ίσως το σημαντικότερο χαρακτηριστικό που χρειάζεται να καλλιεργηθεί για να μειωθεί η σκληρότητα προς τον εαυτό. Αυτοσυμπόνια δεν σημαίνει να δικαιολογούμε τα πάντα ούτε να αποφεύγουμε την ευθύνη. Σημαίνει να αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας με την ίδια καλοσύνη που θα δείχναμε σε έναν καλό φίλο που περνά δυσκολίες. Όταν αναγνωρίζουμε ότι είμαστε άνθρωποι με αδυναμίες και ανάγκες, δημιουργούμε χώρο για κατανόηση και ανάπτυξη. Η αλλαγή γίνεται πιο εφικτή όταν δεν μας πνίγει το άγχος της τελειότητας.
Η εξάσκηση της ευγνωμοσύνης και της αυτοαναγνώρισης μπορεί να μεταμορφώσει τον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας. Η καταγραφή μικρών καθημερινών επιτυχιών, η αναγνώριση των προσπαθειών μας και η σύνδεση με όσα έχουμε καταφέρει, όχι μόνο με όσα δεν έχουμε ακόμη πετύχει, βοηθούν να χτίσουμε μια πιο ισορροπημένη και υγιή εικόνα εαυτού. Η διαδικασία αυτή ενισχύει την αυτοπεποίθηση και μειώνει την ανάγκη για αρνητική αυτοκριτική.
Το να σταματήσουμε να είμαστε τόσο σκληροί με τον εαυτό μας δεν γίνεται από τη μια μέρα στην άλλη. Χρειάζεται χρόνος, συνειδητές επιλογές και πρακτική. Όσο μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε τα χαρακτηριστικά που τροφοδοτούν την υπερβολική αυτοκριτική και καλλιεργούμε την αυτοσυμπόνια, τόσο πλησιάζουμε σε μια πιο υγιή, ισορροπημένη και υποστηρικτική σχέση με τον εαυτό μας.
Πηγές
