Η άμμος είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό κομμάτι του καλοκαιριού. Ξαπλώνουμε πάνω της, περπατάμε ξυπόλυτοι, παίζουμε, αφήνουμε εκεί τις πετσέτες και φυσικά τρώμε δίπλα της. Είναι όμως τόσο καθαρή όσο δείχνει; Η απάντηση είναι λίγο πιο σύνθετη. Η άμμος μιας παραλίας μπορεί να περιέχει βακτήρια, μύκητες, παράσιτα και ιούς, ορισμένοι από τους οποίους έχουν τη δυνατότητα να προκαλέσουν λοίμωξη. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε παραλία είναι επικίνδυνη ή ότι πρέπει να αποφεύγουμε την άμμο. Σημαίνει απλώς ότι, όπως και με το νερό, χρειάζεται λίγη κοινή λογική και σωστή υγιεινή.
Μπορεί να μοιάζει καθαρή με γυμνό μάτι, όμως η άμμος αποτελεί ένα φυσικό περιβάλλον στο οποίο μπορούν να υπάρχουν πολλοί μικροοργανισμοί. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι σε παραθαλάσσια άμμο έχουν εντοπιστεί βακτήρια, μύκητες, παράσιτα και ιοί, ενώ ορισμένοι από αυτούς θεωρούνται δυνητικά παθογόνοι.
Η παρουσία μικροοργανισμών, βέβαια, δεν σημαίνει αυτόματα ότι θα αρρωστήσουμε. Η πραγματική πιθανότητα να προκληθεί λοίμωξη εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως η ποιότητα της συγκεκριμένης παραλίας, η ρύπανση, η παρουσία ζώων, η υγιεινή και η κατάσταση του δέρματός μας.
Αυτό είναι ίσως το πιο εύκολο να διορθώσουμε.
Μετά από ώρες στην παραλία, τα χέρια μας μπορεί να έχουν άμμο, ιδρώτα, αντηλιακό και μικροοργανισμούς από το περιβάλλον. Αν στη συνέχεια πιάσουμε ένα sandwich, ένα φρούτο ή οποιοδήποτε άλλο φαγητό, μέρος αυτών μπορεί να μεταφερθεί στο στόμα.
Το CDC συστήνει να πλένουμε τα χέρια για περίπου 20 δευτερόλεπτα πριν φάμε, ιδιαίτερα αφού έχουμε παίξει ή αγγίξει άμμο. Αν δεν υπάρχει διαθέσιμο νερό και σαπούνι, μπορεί να χρησιμοποιηθεί αντισηπτικό χεριών με τουλάχιστον 60% αλκοόλη, αν και όταν τα χέρια είναι εμφανώς λερωμένα ή γεμάτα άμμο, το πλύσιμο με σαπούνι και νερό είναι προτιμότερο.
Εδώ χρειάζεται να καταρρίψουμε και έναν αντίστροφο μύθο. Το γεγονός ότι η άμμος μπορεί να περιέχει μικροοργανισμούς δεν σημαίνει ότι κάθε φορά που ξαπλώνουμε πάνω της κινδυνεύουμε να πάθουμε λοίμωξη.
Ο ίδιος ο ΠΟΥ τονίζει ότι η παραλία και η αναψυχή στη θάλασσα προσφέρουν σημαντικά οφέλη για την υγεία και την ευεξία. Παράλληλα, τα διαθέσιμα δεδομένα σχετικά με το πραγματικό επίπεδο κινδύνου από την έκθεση στην άμμο είναι περιορισμένα και δεν δικαιολογούν πανικό.
Με άλλα λόγια, δεν χρειάζεται να αποφεύγουμε την άμμο. Χρειάζεται να αποφεύγουμε τις κακές συνήθειες υγιεινής.
Εδώ χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή. Ένα κόψιμο, μια γρατζουνιά ή ένα γδαρμένο γόνατο δημιουργούν μια πύλη εισόδου για μικροοργανισμούς.
Το CDC επισημαίνει ότι μικρόβια που βρίσκονται στο νερό μπορούν να εισέλθουν σε ανοιχτές πληγές και να προκαλέσουν λοιμώξεις. Για αυτό, αν υπάρχει ανοιχτό τραύμα, είναι καλό να το καλύπτουμε με αδιάβροχο επίθεμα και να αποφεύγουμε την επαφή του με δυνητικά μολυσμένο νερό ή άμμο.
Αν μια πληγή μετά την παραλία γίνει όλο και πιο κόκκινη, πρησμένη, επώδυνη ή αρχίσει να εμφανίζει έκκριση, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.
Η άμμος δεν μένει μόνο στην παραλία. Μεταφέρεται στην πετσέτα, στα μαγιό, στα παπούτσια, στην τσάντα και τελικά στο αυτοκίνητο ή στο δωμάτιο του ξενοδοχείου.
Γι’ αυτό είναι καλή ιδέα να τινάζουμε καλά την πετσέτα πριν τη βάλουμε στην τσάντα και, κυρίως, να μην την αποθηκεύουμε για πολλές ώρες βρεγμένη και τσαλακωμένη. Η υγρασία ευνοεί την επιβίωση και ανάπτυξη μικροοργανισμών πάνω σε υφάσματα.
Το καλοκαιρινό «τσιμπολόγημα» στην παραλία είναι από τις μεγαλύτερες απολαύσεις των διακοπών. Όμως τα τρόφιμα χρειάζονται σωστή συντήρηση, ιδιαίτερα όταν οι θερμοκρασίες είναι υψηλές.
Ένα σάντουιτς, μια σαλάτα με ευπαθή υλικά ή γαλακτοκομικά προϊόντα δεν πρέπει να μένουν για ώρες εκτεθειμένα στη ζέστη. Η άμμος από μόνη της δεν είναι ο μόνος κίνδυνος· ο συνδυασμός υψηλής θερμοκρασίας, κακής συντήρησης τροφίμων και ανεπαρκούς υγιεινής μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο τροφικής δηλητηρίασης.
Τα παιδιά περνούν μεγάλο μέρος της ημέρας παίζοντας στην άμμο και είναι πολύ πιο πιθανό να βάλουν τα χέρια τους στο στόμα. Το CDC συστήνει να κρατάμε την άμμο μακριά από το στόμα των παιδιών και να πλένουμε τα χέρια τους πριν φάνε. Ειδικά στα μικρότερα παιδιά, το φαγητό στην παραλία χρειάζεται λίγη περισσότερη προσοχή.
Αν ένα παιδί έχει βρώμικα χέρια, δεν αρκεί απλώς να τα τινάξουμε. Ιδανικά, τα πλένουμε πριν από το φαγητό.
Δεν χρειάζεται να μετατρέψουμε την παραλία σε αποστειρωμένο περιβάλλον. Μερικές απλές συνήθειες αρκούν. Πλένουμε τα χέρια πριν φάμε, αποφεύγουμε να βάζουμε άμμο στο στόμα, καλύπτουμε τις ανοιχτές πληγές, δεν μοιραζόμαστε προσωπικά αντικείμενα που έρχονται σε άμεση επαφή με το δέρμα και φροντίζουμε τα τρόφιμα να παραμένουν σωστά συντηρημένα.
Επίσης, αν η παραλία έχει εμφανείς ενδείξεις ρύπανσης ή υπάρχει επίσημη προειδοποίηση για την ποιότητα του νερού, την ακολουθούμε. Οι αρχές παρακολουθούν την ποιότητα των υδάτων κολύμβησης σε πολλές περιοχές και οι σχετικές ενημερώσεις υπάρχουν ακριβώς για να προστατεύουν τους λουόμενους.
Η άμμος της παραλίας δεν είναι αποστειρωμένη αλλά ούτε και κάτι που πρέπει να μας φοβίζει. Μπορεί να φιλοξενεί μικροοργανισμούς, όπως κάθε φυσικό περιβάλλον, όμως η παρουσία τους δεν σημαίνει ότι θα προκαλέσουν απαραίτητα ασθένεια.
Το σημαντικότερο είναι να θυμόμαστε τρία πράγματα: καθαρά χέρια πριν από το φαγητό, προσοχή στις ανοιχτές πληγές και σωστή συντήρηση των τροφίμων.
Γιατί τελικά, η καλύτερη υγιεινή στην παραλία δεν είναι να αποφεύγεις την άμμο. Είναι να ξέρεις πότε χρειάζεται πραγματικά να την προσέξεις.
WHO – Guidelines on Recreational Water Quality: Coastal and Fresh Waters
WHO – Beach Sand and Recreational Water Quality Guidelines
